Kirkut

Kirkut – cmentarz żydowski w Ostrowcu Świętokrzyskim co prawda formalnie istnieje, ale jest to zaledwie jego niewielka część w postaci lapidarium skonstruowanego z nielicznych macew, które przetrwały holokaust i czasy stalinowskie. Nekropolia położona jest między obecnymi ulicami H. Sienkiewicza i A. Mickiewicza.

Najstarsza odnosząca się do niej informacja pochodzi z 1734 roku, choć wiadomo że wcześniej, bo już w 1657 r. Żydzi mieli swój cmentarz w rejonie obecnej ulicy Bałtowskiej. W czasie okupacji kirkut znalazł się w obrębie zasiedlonego przez 16 tysięcy osób getta. W prowadzonej przez ostrowiecką żydowską gminę wyznaniową księdze zmarłych ostatni zgon (a w konsekwencji pochówek na kirkucie) odnotowano 5 października 1942 r. Tydzień później rozpoczęła się wywózka Żydów do obozu zagłady w Treblince, gdzie zagazowano 11 tysięcy Izraelitów z getta w Ostrowcu Świętokrzyskim. Około 2 tysięcy osób zgładzono na miejscu (m.in. na kirkucie oraz na ulicach miasta), a półtora tysiąca tych, którzy przetrwali wywózkę skierowano do obozów pracy w Bodzechowie i Częstocicach.

Po zagładzie ostrowieckich Żydów również ich cmentarz uległ niemal całkowitemu zniszczeniu przez okupantów i miejscowych. Ocalał zasadzony w XVII wieku zabytkowy dąb szypułkowy (od 1997 r. po konkursie ogłoszonym przez lokalny Zarząd Ligi Ochrony Przyrody zwany „Jędrusiem” na cześć jego prezesa Andrzeja Szczypkowskiego). Częścią nagrobków z kirkutu utwardzono zamieszkaną w czasie okupacji przez Niemców ulicę Sławomira Czerwińskiego w dzielnicy Kuźnia, jeszcze inne znalazły się w ogrodzeniu cmentarza komunalnego i na dnie rzeki.

W 1957 r. większość terenu kirkutu została przekształcona w park. Usunięte macewy zostały przeniesione do wschodniej części cmentarza. W 1979 r. zwieziono tam i ułożono w pryzmy macewy z ulicy Czerwińskiego. Dały one początek funkcjonującemu obecnie lapidarium. Najstarszy ze znajdujących się tam nagrobków pochodzi z 1850 r. Na ostrowieckim kirkucie zachowała się macewa cadyka i przedostatniego ostrowieckiego rabina Jachiela Halewi Halsztoka. Pełnił urząd przez ponad czterdzieści lat. Zmarł w 1928 roku w opinii świętości. Współwyznawcy określali go mianem „światłości diaspory” i uważali, że „tylko jego ciało żyło w Ostrowcu, podczas gdy duch szybował w niebie”. Właśnie dlatego został pochowany w ohelu czyli żydowskim odpowiedniku kapliczki wznoszonej po to, by chronić pochówki rabinów i cadyków. Oryginalny ohel został wysadzony przez Niemców prawdopodobnie w październiku 1942 roku, a jego pozostałości uprzątnięto w czasach PRL.

Udanej próby odnalezienia reliktów grobu w sierpniu 2015 roku podjął się jego wnuk, rabin Yehuda Halsztok. Odbudowany po 76. latach ohel 6 marca 2018 roku był miejscem spotkania kilkudziesięciu ortodoksyjnych Izraelitów z całego świata, którzy modlili się przy grobie ostrowieckiego cadyka w dniu 90. rocznicy jego śmierci i zaproponowali, aby Ostrowiec Świętokrzyski stał się ważnym ośrodkiem na chasydzkim szlaku w Polsce. Wnuk cadyka, rabin Yehuda Halsztok uzyskał wtedy oficjalną nominację na rabina Ostrowca Świętokrzyskiego.