Pomnik Niepodległości

W 1928 r. odbyły się ogólnopolskie obchody dziesiątej rocznicy odzyskania niepodległości przez nasz kraj. Z tej okazji Rada Miejska Grajewa zdecydowała wówczas o postawieniu okolicznościowego monumentu. Miał on stanowić wyraz pamięci o odzyskanej niepodległości. W pierwszej kolejności powstał Komitet Budowy Pomnika. Wśród jego działaczy znaleźli się członkowie władz i elit ówczesnego miasta. Byli wśród nich m. in.: dr Bolesław Sienkiewicz, Czesław Babiarz, Marian Krysielewicz, Jan Kiluk, Mieczysław Dąbrowski i wielu innych działaczy społecznych. Projekt pomnika wykonał miejski architekt Władysław Czajkowski. Monument wykonali pracownicy zakładu murarskiego, którego właścicielem był Jan Grygo. Litery powstały w zakładzie ślusarsko-mechanicznym Kazimierza Mikołajewskiego. Miejscem postawienia pomnika było skrzyżowanie ulic Szczuczyńskiej i Rudzkiej (Białostockiej). Uroczyste odsłonięcie odbyło się 11 listopada 1929r., rok po uroczystych ogólnopolskich obchodach. O godzinie 9. na Placu Kilińskiego miała miejsce zbiórka oddziałów wojskowych, członków organizacji wojskowych i paramilitarnych. W godzinie 9:30 jednocześnie w kościele i synagodze rozpoczęły się nabożeństwa. Po ich zakończeniu na placu licznie zebrali się mieszkańcy Grajewa i okolic. W szeregu zostali ustawieni żołnierze 9. Pułku Strzelców Konnych. Po złożeniu raportu wojskowego głos zabrał mjr Czesław Chmielewski z grajewskiego oddziału wojskowego. Mówił on o wydarzeniach z listopada 1918r. następnie zaproszeni goście podeszli do zasłoniętego pomnika. Odsłonił go Starosta Powiatu Szczuczyńskiego Marian Baehr. Stało się to przy dźwiękach uroczystego sygnału, odegranego przez pluton trębaczy 9 PSK. Oddziały wojskowe i przysposobienia wojskowego zaprezentowały broń. Pomnik po odsłonięciu poświęcił ks. prałat Józef Butanowicz. Potem dr Bolesław Sienkiewicz odczytał akt przekazania pomnika władzom miejskim, który przekazał tymczasowemu burmistrzowi miasta Aleksemu Dubielowi. Zrobił to w imieniu wspomnianego wcześniej Komitetu Budownika Pomnika. Oddał też hołd poległym za Ojczyznę. W imieniu Rady Miejskiej przemówił Bronisław Kretowicz, Naczelnik Urzędu Skarbowego. Podczas tego spotkania poświecono również sztandar Koła Inwalidów w Grajewie. Odznaczono też ponad stu uczestników rozbrajania Niemców w listopadzie 1918r. Wszyscy pochodzili z terenu powiatu szczuczyńskiego. Uroczyste obchody zakończyła defilada żołnierzy i członków organizacji społecznych przez władzami miejskimi i publicznością. Na betonowym cokole widniał napis „CZEŚĆ POLEGŁYM 1918-1928”. Jego zwieńczenie stanowiła figura sokoła, unoszącego się do lotu. W dziobie i pazurach był porwany łańcuch symbolizujący zerwany łańcuch niewoli. Został on odlany z brązu w Suchedniowskiej Fabryce Odlewów, której właścicielem był Stanisław Starke. W 1935r. z powodu planów przebudowy skrzyżowania, pomnik przeniesiono w okolice ul. Cmentarnej.

Podczas okupacji sowieckiej w 1940r. monument został poważnie uszkodzony. Rosjanie zrzucili odlew orła, utożsamianego z niepodległą i suwerenną Polską. Następnie zwieńczenie to zaginęło. W latach osiemdziesiątych XX stulecia przy tym pomniku organizowano nieoficjalne uroczystości patriotyczne (m. in. z okazji święta 11 listopada). Monument ten był już wówczas w złym stanie i ciągle niszczał. W 1997r. z inicjatywy Urzędu Miejskiego w Grajewie pomnik został odnowiony. Nałożono wówczas kamienne lico. Po kilku miesiącach umieszczono na nim też odlew sokoła rozrywającego kajdany, aby przypominał oryginalny kształt. W ramach obchodów stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę w 2018r., pomnik został przeniesiony przed budynek Urzędu Miasta w Grajewie. Znajduje się przy nim również ławka niepodległości.

Dnia 11 listopada 1990r. uroczyście odsłonięto kolejny pomnik niepodległości w Grajewie. Na ten monument złożyło się społeczeństwo Grajewa (w tym wielu działaczy Solidarności) i lokalne zakłady pracy. Była to część obchodów 450. rocznicy nadania praw miejskich Grajewu. Przewodniczącym Komitetu Budowy Pomnika był Edward Dulkowski.