BRAMA UŚCIŁUGSKA

BRAMA UŚCIŁUGSKA początkowo drewniana, na przełomie XVI i XVII w. została przebudowana na obiekt murowany. Jako przybliżoną datę powstania podaje się 1616 r., co czyni z bramy najstarszy zachowany obiekt zabytkowy na terenie miasta. Bezpośrednio po powstaniu pełniła rolę bramy zamkowej. Po ufundowaniu klasztoru bazylianów stała się obiektem klasztornym o funkcjach głównie gospodarczych. Stąd określana była mianem Bazyliańskiej lub Klasztornej. Używano także nazwy Uściługska (często w formie Uściłuska), która analogicznie do pozostałych bram miejskich, wskazywała kierunek rozpoczynającego się za obiektem traktu, wiodącego w tym przypadku do Horodła i leżącej po drugiej stronie Bugu miejscowości Uściług. W połowie XVII w. została zniszczona w wyniku nękających miasto najazdów. Pod koniec tego stulecia (lub w połowie kolejnego) została odbudowana w zachowanym do dzisiaj barokowym kształcie. Pod koniec XIX w. została przekształcona w budynek mieszkalno-gospodarczy. Zamurowano m.in. przejazd (od wschodu umieszczono okno a od zachodu drewnianą przybudówkę). W latach 1886-1891 w pomieszczeniu nad dawnym przejazdem umieszczono ekspozycję Muzeum Cerkiewno-Archeologicznego, z czasem przeniesionego do budynku Chełmskiego Prawosławnego Bractwa Bogurodzicy. W 1937 r. pojawił się pomysł odtworzenia przejazdu, przez który miała prowadzić arteria komunikacyjna łączącą stare miasto z dzisiejszym Osiedlem Dyrekcja, który ostatecznie został zrealizowany w 1965 r. Obecnie przez bramę można przejść na teren parku, urządzonego we wschodniej części Góry Chełmskiej w połowie lat 70. (przed II wojną światową miał w tym miejscu powstać Park Kolejowy). Obiekt uroczyście oddany do użytku w 1974 r. do dzisiaj nosi nazwę Park XXX-lecia). Nieopodal Bramy Uściługskiej (od strony wschodniej) znajduje się murowana kapliczka z XVIII/XIX w. z repliką obrazu Matki Boskiej Chełmskiej. Brama wkomponowana jest w ciąg budynków gospodarczych, powstałych w XVII-XVIII w. Wschodnia część zabudowań mieści oddany do użytku w 1997 r. Dom Pielgrzyma. Szczególnie malowniczy jest budynek południowy (dawne stajnie i wozownia), otwarty od strony dziedzińca krużgankiem arkadowo-filarowym. Znajduje się tutaj niewielka kawiarenka z pamiątkami oraz planszowa ekspozycja prezentująca wykopaliska archeologiczne na Górze Chełmskiej.