16 marca 2026, podczas uroczystej ceremonii, miało miejsce pośmiertne uhonorowanie tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata Leona Jastrzębia. Jego wnuczka, Anna Wojda, przyjęła medal w imieniu rodziny.
Historia Leona Jastrzębia przez dziesięciolecia pozostawała w cieniu, cicha jak wiele aktów odwagi, które nie szukają świadków ani rozgłosu. A przecież to właśnie dzięki takim decyzjom, podejmowanym w ciszy zwyczajnych domów, ktoś mógł przeżyć.
Leon Jastrząb i Aniela z domu Barszczewska, 1928 rok
Leon Jastrząb urodził się 3 kwietnia 1904 roku w Grobli (dawniej powiat stopnicki, dziś staszowski). Z zawodu był monterem telegrafów i telefonów, wykwalifikowanym technikiem, którego kompetencje zawodowe odegrały istotną rolę w okresie okupacji niemieckiej, umożliwiając mu niesienie pomocy. W 1928 roku poślubił Anielę Barszczewską, z którą miał dwie córki: Annę i Jadwigę Halinę. Rodzina początkowo mieszkała w Chełmie przy ulicy Chłodnej 4, a następnie przeniosła się na pobliską ulicę Kowalską 3, gdzie rozegrały się kluczowe wydarzenia związane z wojennymi losami rodziny.
Ulica Kowalska, lata 70. XX wieku, Fot. Edmund Fladrzyński
Podczas okupacji niemieckiej Leon Jastrząb pracował jako technik w niemieckich koszarach w Chełmie. W 1941 roku poznał Emanuela Singera, sierżanta rezerwy Wojska Polskiego, który po niewoli w Stalagu IA oraz osadzeniu w SS Judenlager w Białej Podlaskiej zbiegł i dotarł do Chełma w stanie skrajnego wyczerpania. Leon Jastrząb zatrudnił go jako pomocnika, wiedząc o jego żydowskim pochodzeniu i o grożących konsekwencjach. Dzięki staraniom współpracowników Jastrzębia, żona Emanuela Singera – Noma oraz ich kilkuletni syn Ludwik zostali bezpiecznie przewiezieni z getta lwowskiego do Chełma. Rodzina Singerów znalazła schronienie w domu Jastrzębiów przy ulicy Kowalskiej 3. Pomoc ta była całkowicie bezinteresowna i udzielana mimo realnego zagrożenia denuncjacją oraz grożącej za pomoc Żydom kary śmierci, przewidzianej przez władze okupacyjne.
Od lewej: Noma i Emanuel Singerowie z synem Ludwikiem, 1947 rok
Emanuel Singer przebywał w Chełmie wraz z rodziną od 1941 roku do kwietnia 1942 roku. W maju 1942 roku wyjechał do Lwowa, zdobył aryjskie dokumenty, a następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie sprowadził żonę i syna, gdzie włączył się w struktury Armii Krajowej dzięki ppłk. Ignacemu Lubczyńskiemu (pseud. „Andrzej”, „Krzemień”). Tam uczestniczył w akcjach podziemia, w tym w odbiorze i transporcie zrzutów z angielskich samolotów. Został ranny podczas Powstania Warszawskiego, a po wkroczeniu Armii Czerwonej powrócił do Chełma, ponownie zwracając się o pomoc do Leona Jastrzębia. Po wojnie Leon Jastrząb przez wiele lat utrzymywał bliskie kontakty z rodziną Singerów, także po ich emigracji do Izraela. Zmarł 14 kwietnia 1971 roku. Został pochowany na cmentarzu parafialnym przy ul. Lwowskiej.
22 maja 2023 roku Instytut Yad Vashem w Jerozolimie, dzięki staraniom ocalonego Ludwika Singera, który w Izraelu przyjął imię Arie Ramon, uznał Leona Jastrzębia za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Tagi wpisu:
